بیماری‌های تیروئید

تیروئید چه می‌کند؟

تیروئید غده‌ای پروانه‌ای در جلوی گردن است. هورمون‌هایی می‌سازد که مصرف انرژی بدن را تنظیم می‌کنند. اگر کم بسازد، می‌گوییم کم‌کاری؛ اگر زیاد، پرکاری. هر دو شایع‌اند و هر دو با آزمایش خون شناخته می‌شوند.

نشانه‌ها

کم‌کاری تیروئید. در منابع این‌ها آمده است: خستگی غیرعادی، سرمازدگی، افزایش وزن، یبوست، تمرکز کم، افسردگی، خشکی پوست و مو، ریزش مو، صدای گرفته و قاعدگی نامنظم یا شدید. این بیماری آهسته پیش می‌رود و نشانه‌ها ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها نادیده بمانند.

پرکاری تیروئید. عصبی بودن و بی‌قراری، بدخوابی، خستگی و ضعف، تحمل کم گرما، تپش قلب یا ضربان نامنظم، لرزش دست، کاهش وزن با وجود اشتهای خوب، دفع زیاد و ورم گردن (گواتر). در سالمندان گاهی نشانه‌ها فرق می‌کند، مثلاً بی‌اشتهایی و گوشه‌گیری، و ممکن است با افسردگی اشتباه شود.

بسیاری از این نشانه‌ها در بیماری‌های دیگر هم دیده می‌شود. پس خودتان تشخیص ندهید.

چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک از نشانه‌ها و سابقهٔ خانوادگی (بیماری تیروئید یا بیماری‌های خودایمنی) می‌پرسد و گردن را معاینه می‌کند. بعد آزمایش خون می‌دهید:

• TSH. هورمونی که غدهٔ زیر مغز می‌سازد و به تیروئید می‌گوید چقدر هورمون بسازد. در منبع MedlinePlus آمده که TSH بالا به کم‌کاری و TSH پایین به پرکاری اشاره دارد.
• T4 و گاهی T3. هورمون‌های خود تیروئید، که معمولاً وقتی TSH غیرطبیعی است درخواست می‌شوند.
• آزمایش پادتن‌ها برای شناخت بیماری‌های خودایمنی مثل هاشیموتو (علت شایع کم‌کاری) و گریوز (علت شایع پرکاری)، و گاهی تصویربرداری.

عدد TSH تنها علت را نشان نمی‌دهد. در منبع MedlinePlus آمده که بیماری‌های شدید غیرمرتبط می‌توانند موقتاً آن را پایین ببرند، در افراد بالای ۸۰ سال ممکن است بالاتر باشد، و در سه ماههٔ اول بارداری کمی پایین‌تر می‌رود. برای همین عدد را با توجه به سن و شرایط خودتان باید از پزشک بپرسید و با عدد دیگران مقایسه نکنید.

درمان

کم‌کاری. درمان معمولاً قرص جایگزین هورمون است که هورمونی را که تیروئید نمی‌سازد به بدن می‌رساند. در منبع NHS آمده که معمولاً مادام‌العمر است و با آن می‌توان زندگی عادی داشت. نکته‌های مهم:

• مقدار دارو را پزشک بر پایهٔ آزمایش تعیین می‌کند و ممکن است در طول زمان عوض شود.
• طبق منبع NIDDK، آزمایش پیگیری حدود ۶ تا ۸ هفته بعد از شروع دارو، بعد از هر تغییر مقدار، و بعد به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود.
• دارو بیش از حد می‌تواند ضربان قلب را نامنظم و استخوان را ضعیف کند. هر عارضه‌ای مثل تهوع، اسهال، سردرد یا بدخوابی را به پزشک یا داروساز بگویید.
• داروی تیروئید را خودتان قطع نکنید و مقدارش را عوض نکنید.

پرکاری. در منابع سه راه کلی آمده: داروهای کاهنده یا ضدتیروئیدی، ید رادیواکتیو و جراحی. داروهایی هم هستند که فقط نشانه‌هایی مثل لرزش و تپش را آرام می‌کنند و تولید هورمون را کم نمی‌کنند. انتخاب روش به علت بیماری و شرایط شما، از جمله بارداری و شیردهی، بستگی دارد و با پزشک یا متخصص غدد است. بعد از ید رادیواکتیو، در منبع آمده که بیشتر بیماران بعداً دچار کم‌کاری می‌شوند.

پیگیری و مراقبت از خود

• آزمایش‌های پیگیری را سر وقت بدهید، حتی اگر حالتان خوب است.
• همیشه همه داروها و مکمل‌هایتان را به پزشک بگویید. در منبع NIDDK آمده که ید زیاد (مثلاً از جلبک دریایی، بعضی شربت‌ها یا مکمل‌ها) می‌تواند باعث پرکاری شود. پیش از مصرف مکمل ید یا جلبک از پزشک بپرسید.
• ساعت و روش مصرف دارو (مثلاً با شکم خالی یا بعد از غذا) را طبق دستور پزشک یا داروساز رعایت کنید.
• اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پزشک را باخبر کنید.

چه زمانی تماس بگیرید؟

با پزشک تماس بگیرید اگر ضربان قلبتان تند یا نامنظم شده، وزن ناگهان تغییر کرده، دچار لرزش، بی‌خوابی شدید یا افسردگی تازه‌اید، گردنتان ورم کرده یا فرورفتگی دارید، یا بعد از شروع دارو عارضه دارید.

در پرکاری شدید ممکن است «طوفان تیروئید» پیش بیاید؛ منبع NHS آن را «شعله‌ور شدن ناگهانی و خطرناک نشانه‌ها» توصیف می‌کند. اگر فردی با پرکاری تیروئید ناگهان بدحال شد و نشانه‌هایش به‌سرعت شدید شد، با ۱۱۵ تماس بگیرید. درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی یا نشانه‌های سکته هم اورژانس است.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.