راهنمای بیمار

در ویزیت اول چه اتفاقی می‌افتد؟

پزشک از شما می‌پرسد مشکل از کی شروع شده، چه نشانه‌هایی دارید، چه بیماری‌هایی داشته‌اید و چه دارویی مصرف می‌کنید. بعد معاینه می‌کند و بر پایهٔ آن ممکن است آزمایش یا تصویربرداری بخواهد. در بسیاری از بیماری‌های داخلی، تصویر کامل با ویزیت اول به دست نمی‌آید و پزشک بعد از دیدن آزمایش‌ها نظرش را می‌دهد. همین پیگیری بخشی از کار است.

چه مدارکی همراه بیاورید؟

• کارت شناسایی و کارت بیمه (اگر دارید)
• جواب آزمایش‌ها و گزارش سونوگرافی، نوار قلب و تصویربرداری‌های قبلی. هم خود برگه و هم، اگر دارید، فیلم یا سی‌دی. نتیجهٔ قدیمی هم مفید است، چون روند را نشان می‌دهد.
• فهرست داروها. اسم همهٔ داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی، با مقدار و ساعت مصرفی که خودتان هر روز دارید. بهتر است جعبه‌ها یا عکس برچسب‌ها را بیاورید. منبع MedlinePlus هم توصیه می‌کند فهرستی از همهٔ داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌ها همراه داشته باشید.
• دفترچهٔ یادداشت قند یا فشار خون، اگر در خانه اندازه می‌گیرید
• برگهٔ ترخیص یا پرونده از بیمارستان، اگر بستری شده‌اید
• حساسیت‌ها به دارو و غذا
• سابقهٔ بیماری در خانواده: دیابت، فشار خون، بیماری قلب، بیماری تیروئید یا کبد

اگر چیزی ندارید، نگران نباشید. پزشک خودش می‌گوید چه چیزی لازم است.

چه چیزهایی را برای پزشک بنویسید؟

پیش از ویزیت چند خط یادداشت کنید:

• مشکل اصلی‌تان چیست و از کی شروع شده؟
• چه چیزی آن را بهتر یا بدتر می‌کند؟
• در چند هفتهٔ اخیر وزن، اشتها، خواب، انرژی یا دفع‌تان تغییر کرده؟
• چه کارهایی در زندگی روزمره برایتان سخت شده؟
• دربارهٔ چه چیزی بیشتر نگرانید؟

چه سؤال‌هایی بپرسید؟

• مشکل من چیست و چه چیزی آن را ایجاد کرده؟
• چه آزمایش یا بررسی‌ای لازم است و چرا؟
• چه زمانی نتیجه را می‌بینیم و اگر چیزی غیرطبیعی بود چه می‌شود؟
• اگر دارویی تجویز شد: برای چیست، چطور و تا کی مصرف شود، چه عوارضی دارد و اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟ (این‌ها همان سؤال‌هایی است که MedlinePlus پیشنهاد می‌کند.)
• هدف من برای قند، فشار یا چربی خون چیست؟
• چه موقع پیگیری بعدی لازم است؟
• چه نشانه‌هایی یعنی باید زودتر تماس بگیرم؟

سؤال‌ها را بنویسید و جواب‌ها را یادداشت کنید. همراه داشتن یکی از اعضای خانواده هم کمک می‌کند؛ MedlinePlus هم همین را پیشنهاد می‌کند.

چند نکته

• اگر قرار است آزمایش خون هم بدهید، از مطب بپرسید ناشتا بودن لازم است یا نه.
• داروهای معمول خود را بدون دستور پزشک قطع نکنید، حتی برای ویزیت یا آزمایش.
• اگر چیزی را متوجه نشدید، دوباره بپرسید. سؤال تکراری مزاحمت نیست.
• اگر نشانه‌هایی دارید که جزو فهرست اورژانس است (راهنمای «کی فوری تماس بگیرم»)، منتظر ویزیت نمانید.

چرا آزمایش می‌دهیم؟

آزمایش خون یکی از ابزارهای اصلی پزشک داخلی است، چون بسیاری از بیماری‌های مزمن (قند بالا، چربی خون، مشکل تیروئید، کبد چرب، کم‌خونی) در ابتدا نشانه‌ای ندارند. آزمایش فقط یک تکه از تصویر است. پزشک آن را همراه نشانه‌ها، معاینه و سابقهٔ شما می‌خواند.

پیش از آزمایش

• ناشتا بودن. همهٔ آزمایش‌ها ناشتایی نمی‌خواهند. بعضی مثل چربی خون ممکن است بخواهند. منبع MedlinePlus می‌گوید برای آزمایش چربی ممکن است ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن لازم شود و پزشک می‌گوید لازم است یا نه. همیشه دستور خود پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنید.
• دارو. دربارهٔ داروهای روز آزمایش، به‌ویژه داروی دیابت و انسولین، قبل از آن از پزشک بپرسید. خودتان دارو را حذف نکنید. اگر ناشتا هستید و داروی قند مصرف می‌کنید، حتماً قبل از روز آزمایش بپرسید چه کنید.
• همه چیز را بگویید. غذا و نوشیدنی، دارو، مکمل و ورزش سنگین پیش از آزمایش می‌تواند نتیجه را تغییر دهد (MedlinePlus).

بعد از آزمایش: عدد را چطور بخوانیم؟

• در جواب آزمایش، کنار هر عدد «محدودهٔ مرجع» نوشته شده است. این محدوده از آزمایش گروه بزرگی از افراد سالم به دست آمده و هر آزمایشگاه ممکن است محدودهٔ متفاوتی داشته باشد. پس عدد را با محدودهٔ همان برگه مقایسه کنید و واحد (مثلاً mg/dL) را هم نگاه کنید.
• منبع MedlinePlus می‌گوید گاهی افراد سالم هم نتیجه‌ای خارج از محدوده دارند. برعکس، نتیجهٔ داخل محدوده هم تضمین سلامت نیست. پس فقط عدد معنی نمی‌دهد.
• برای دیدن روند، بهتر است آزمایش‌ها را در یک آزمایشگاه انجام دهید.
• جواب‌ها را برای ویزیت بیاورید و از پزشک بپرسید معنی آن برای شما چیست. تفسیر را به اینترنت یا پیام‌رسان‌ها واگذار نکنید.

آزمایش‌های رایج چه می‌گویند؟

این فهرست فقط معرفی است، نه راهنمای تشخیص:

• HbA1c و قند ناشتا. منبع CDC حدها را این‌طور آورده: HbA1c زیر ۵٫۷٪ طبیعی، ۵٫۷ تا ۶٫۴٪ پیش‌دیابت، ۶٫۵٪ یا بیشتر در محدودهٔ دیابت؛ قند ناشتا ۹۹ mg/dL یا کمتر طبیعی، ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بیشتر در محدودهٔ دیابت. HbA1c میانگین قند دو تا سه ماه گذشته را نشان می‌دهد. تشخیص را پزشک می‌دهد.
• چربی خون. MedlinePlus برای بزرگسالان کلسترول کل کمتر از ۲۰۰ و LDL کمتر از ۱۰۰ mg/dL را «سالم» نوشته و می‌گوید هدف مناسب بسته به سن، سابقهٔ خانوادگی و عوامل خطر فرق می‌کند. هدف خودتان را از پزشک بپرسید.
• آنزیم‌های کبدی (ALT، AST، ALP) و بیلی‌روبین. MedlinePlus می‌گوید غیرطبیعی بودن آن‌ها همیشه به معنی مشکل کبد نیست و پزشک علت را جست‌وجو می‌کند.
• شمارش سلول‌های خون (CBC) و هموگلوبین. MedlinePlus می‌گوید تغییرشان می‌تواند به کم‌خونی، کم‌آبی، عفونت یا علت‌های دیگر مربوط باشد و همیشه به معنی بیماری نیست.
• TSH. هورمون مغزی که تیروئید را کنترل می‌کند. بالا بودن آن به کم‌کاری و پایین بودن به پرکاری اشاره دارد. در منبع آمده که بیماری‌های شدید، سن بالای ۸۰ و سه ماههٔ اول بارداری آن را تغییر می‌دهند، پس عدد را با پزشک ببینید.

چه موقع منتظر نمانیم؟

اگر جواب آزمایش خارج از محدوده بود، لزوماً اورژانسی نیست. ولی اگر همراه نشانه‌های جدی بود (درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، استفراغ خونی، گیجی، قند بسیار بالا یا پایین با بدحالی)، منتظر ویزیت نمانید و راهنمای «کی فوری تماس بگیرم» را ببینید.

چرا در خانه اندازه بگیریم؟

عدد مطب فقط یک لحظه است. منبع CDC می‌گوید چون فشار خون در طول روز تغییر می‌کند، پزشک ممکن است چند اندازه‌گیری یا پایش خانگی با دستگاه معتبر بخواهد. اندازه‌گیری در خانه برای قند هم همین کمک را می‌کند: روند را نشان می‌دهد، نه فقط یک عدد. ولی این اندازه‌گیری جای ویزیت نیست.

فشار خون

دستگاه. دستگاه معتبر استفاده کنید. CDC برای پایش خانگی «دستگاه معتبر» را آورده است. بهتر است دستگاه خود را به ویزیت ببرید تا پزشک یا پرستار با دستگاه مطب مقایسه کند. دستگاه‌ها فرق دارند؛ دستورالعمل همان دستگاه را بخوانید.

روش. منبع NHS دربارهٔ اندازه‌گیری خانگی می‌گوید: معمولاً دو بار در روز، صبح و عصر. هر بار فشار را بگیرید، عدد را یادداشت کنید، یک دقیقه صبر کنید و دوباره بگیرید. اینکه چند روز ادامه دهید را پزشک یا پرستار می‌گوید. در اندازه‌گیری مطب، NHS توصیه می‌کند دست را روی میز بگذارید و شل کنید. جزئیات دیگر (مثلاً مدت استراحت پیش از اندازه‌گیری و اندازهٔ بازوبند) را از پزشک، پرستار یا داروساز بپرسید و دفترچهٔ دستگاه را بخوانید.

عددها. دو عدد می‌بینید، مثلاً ۱۳۰ روی ۸۰. NHS ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر را در مطب و ۱۳۵/۸۵ یا بیشتر را در خانه بالا می‌داند؛ CDC از ۱۳۰/۸۰ شروع می‌کند. منابع با هم فرق دارند و هدف شما را پزشک تعیین می‌کند. یک عدد بالا به‌تنهایی معنی خاصی ندارد؛ تکرار و الگو مهم است.

یادداشت. تاریخ، ساعت، دو عدد فشار، ضربان (اگر دستگاه می‌دهد) و اینکه چه حالی داشتید (بعد از قهوه، پس از پله، با درد سر). دفترچه یا برگه را به ویزیت بیاورید.

چه موقع فوری تماس بگیرید؟ CDC می‌گوید اگر فشار بالای ۱۸۰ و/یا ۱۲۰ باشد و نشانه‌ای مثل درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی، تغییر بینایی یا اختلال گفتار دارید، اورژانس است؛ با ۱۱۵ تماس بگیرید. بدون نشانه هم فوراً به پزشک خبر دهید.

قند خون

اگر دیابت دارید، پزشک یا تیم دیابت می‌گوید چه وقت و چند بار قند را بسنجید. این برنامه به نوع دارو، نوع دیابت و وضعیت شما بستگی دارد. در منابع خوانده‌شده برنامهٔ ثابتی برای همه نیامده؛ پس خودتان تعداد را تعیین نکنید.

• دستگاه. با دستگاه قند خون انگشتی یا (اگر پزشک تجویز کرده) حسگر پیوسته. NIDDK می‌گوید گاهی لازم است نتیجهٔ حسگر با اندازه‌گیری انگشتی تأیید شود، مثلاً وقتی به دقت آن شک دارید یا هشدار می‌دهد.
• زمان‌های مهم. NIDDK می‌گوید قبل، حین و بلافاصله بعد از فعالیت بدنی قند را بسنجید، چون قند ممکن است ساعت‌ها یا حتی روزها بعد پایین بیاید، به‌ویژه در مصرف‌کنندگان انسولین یا بعضی داروهای خوراکی. این هشدار برای همهٔ بیماران یکسان نیست؛ از پزشک بپرسید.
• یادداشت. تاریخ و ساعت، عدد، زمان غذا و دارو، فعالیت، و نشانه‌های ناخوشی. نسخهٔ قابل‌دانلود حسگرهای پیوسته را هم می‌توان به پزشک نشان داد.
• قند پایین. اگر عدد از حدی که پزشک گفته پایین‌تر است یا نشانه دارید (لرزش، عرق سرد، گیجی)، فوراً قند سریع‌الجذب بخورید و بعد دوباره اندازه بگیرید. بیشتر در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم» آمده است. NIDDK می‌گوید برای بسیاری از افراد قند زیر ۷۰ mg/dL پایین حساب می‌شود، ولی حد هر نفر ممکن است فرق کند.

با دکتر چه کنیم؟

• عددها را همراه دستگاه به ویزیت بیاورید تا دقتش سنجیده شود.
• اگر عددها مدام از هدف دورند، منتظر ویزیت بعدی نمانید و تماس بگیرید.
• دارو را براساس عددهای خانه خودتان کم و زیاد نکنید. تغییر دارو فقط با پزشک است.

چرا این موضوع مهم است؟

دیابت، فشار خون، تیروئید و چربی خون معمولاً درمان بلندمدت دارند. دارو وقتی کار می‌کند که درست مصرف شود. اگر همین که حالتان بهتر شد، یا نگران عارضه شدید، دارو را خودتان قطع کنید یا مقدارش را عوض کنید، ممکن است بیماری دوباره بدتر شود یا خطر تازه‌ای پیش بیاید.

هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک شروع نکنید، قطع نکنید و کم و زیاد نکنید. این قاعده برای قرص قند و انسولین، داروی فشار، داروی تیروئید و داروهای دیگر یکی است. منبع MedlinePlus می‌گوید اگر عارضه دارید، بدون اطلاع پزشک قطع نکنید؛ ممکن است به مقدار یا داروی دیگری نیاز باشد. منبع NIDDK هم دربارهٔ داروی تیروئید می‌گوید: هرگز بدون صحبت با پزشک قطع نکنید.

فهرست دارو

یک فهرست از همهٔ چیزهایی که مصرف می‌کنید نگه دارید و در کیف پول یا گوشی همراه داشته باشید (MedlinePlus):

• نسخه‌ای، بدون نسخه، ویتامین، مکمل، داروی گیاهی و عرقیات
• برای هر مورد: اسم، برای چه مصرف می‌شود، چه ساعتی و چگونه (قبل یا بعد از غذا)
• حساسیت‌ها و عوارضی که قبلاً داشتید

این فهرست را هر ویزیت و هر بار که پزشک دیگری یا داروخانه دارویی می‌دهد نشان دهید. اگر چند پزشک دارید، هر کدام باید بدانند دیگری چه تجویز کرده است.

هنگام شروع یک داروی تازه از پزشک یا داروساز بپرسید

• اسم دارو و دلیل مصرف
• چطور و چه ساعتی مصرف شود، قبل یا بعد از غذا، و تا کی
• چه عوارضی ممکن است و کدام باید به من تماس بدهد
• با داروها، مکمل‌ها، غذاها و الکلی که استفاده می‌کنم تداخل دارد؟
• اگر یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
• آزمایش پیگیری لازم است؟ کی؟

این فهرست، همان است که MedlinePlus پیشنهاد می‌کند. جواب‌ها را یادداشت کنید و اگر می‌توانید کسی با شما بیاید.

چند نکتهٔ عملی

• یک جا و یک ساعت. برای مصرف منظم، جعبه‌ای با روزهای هفته (قرص‌خور) یا یادآور گوشی می‌تواند کمک کند. اگر نمی‌دانید مناسب شماست، از داروساز بپرسید.
• داروی بدون نسخه. مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن و آسپرین طبق NHS می‌توانند سوءهاضمه را بدتر کنند و نباید بدون اطلاع پزشک و داروساز مدام مصرف شوند، به‌ویژه اگر فشار خون، بیماری کلیه یا زخم معده دارید.
• داروی گیاهی و مکمل. منبع NIDDK می‌گوید بعضی داروهای گیاهی می‌توانند به کبد آسیب بزنند. پیش از مصرف به پزشک بگویید.
• عارضه. اگر دارو ناراحتی ایجاد کرده، قطعش نکنید؛ به پزشک یا داروساز بگویید. ممکن است راه حل ساده‌ای وجود داشته باشد.
• دارویی که برای فشار یا تیروئید مصرف می‌شود و عدد آزمایش نرمال شده. این یعنی دارو دارد کار می‌کند، نه اینکه دیگر لازم نیست. تصمیم دربارهٔ ادامه با پزشک است.
• آزمایش‌های پیگیری. بعضی داروها آزمایش دوره‌ای لازم دارند. مثلاً در منبع NIDDK برای داروی تیروئید پیگیری آزمایش بعد از شروع و بعد از هر تغییر آمده است.
• داروی تمام شده. پیش از تمام شدن نوبت بگیرید. اگر به هر دلیل نمی‌توانید دارو بگیرید (قیمت، نبود دارو)، با پزشک تماس بگیرید تا گزینهٔ دیگری بدهد؛ خودتان قطع نکنید.

چه زمانی تماس بگیرید؟

• اگر دربارهٔ طرز مصرف گیج شده‌اید، عارضه دارید، یا شکل قرص‌ها یا داروی تحویلی داروخانه با همیشه فرق دارد (MedlinePlus).
• اگر بعد از شروع دارو یا تغییر آن حالتان بد شده است.
• اگر نشانه‌های اورژانس (راهنمای «کی فوری تماس بگیرم») پیدا کردید، به ۱۱۵ زنگ بزنید.

یک نکته پیش از شروع

هیچ غذا یا مکملی دیابت، فشار یا کبد چرب را «درمان قطعی» نمی‌کند. منبع NIDDK می‌گوید برای اینکه خوراکی یا مکمل خاصی دیابت را مدیریت کند، شواهد روشنی نیست و پیش از مصرف هر مکملی باید با پزشک صحبت کرد. برنامهٔ غذایی مناسب شما به دارو، سن، وزن، کلیه و بیماری‌های دیگرتان بستگی دارد. اگر انسولین یا بعضی قرص‌های دیابت مصرف می‌کنید، تغییر غذا یا تحرک می‌تواند قند را بیش از حد پایین بیاورد؛ پیش از تغییر بزرگ با پزشک صحبت کنید.

غذا: چیزهای مشترک

منابع در این موارد هم‌نظرند:

• سبزی، میوه، غلات کامل، حبوبات. سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۴۰۰ گرم میوه و سبزی در روز را برای بزرگسالان توصیه کرده است.
• کمتر نمک. سازمان جهانی بهداشت کمتر از ۵ گرم نمک در روز را می‌گوید. NHLBI هدف سدیم ۲۳۰۰ میلی‌گرم در روز را آورده و می‌گوید ۱۵۰۰ میلی‌گرم فشار را باز هم بیشتر پایین می‌آورد.
• کمتر شکر و نوشیدنی شیرین. WHO شکر آزاد را زیر ۱۰٪ انرژی روزانه می‌گوید. NIDDK نوشیدنی بدون شکر مثل آب را پیشنهاد می‌کند. آبمیوه و نوشابه هم قند را بالا می‌برند.
• کمتر چربی اشباع و غذای فرآوری‌شده.
• اندازهٔ بشقاب. NIDDK «روش بشقاب» را مثال می‌زند: نصف بشقاب سبزی غیرنشاسته‌ای، یک‌چهارم غذای نشاسته‌ای پرفیبر (مثل برنج قهوه‌ای، حبوبات، غلات کامل) و یک‌چهارم پروتئین.

دیابت. کربوهیدرات قند را بالا می‌برد، پس میوه، حبوبات و سیب‌زمینی هم در حساب بیایند. اگر انسولین نمی‌زنید، طبق NIDDK روش بشقاب شاید کافی باشد. NHS می‌گوید بدون مشورت با متخصص رژیم بسیار سخت و کم‌کالری شروع نکنید. الکل را کم کنید؛ در مصرف انسولین یا بعضی داروها می‌تواند قند را پایین ببرد.

فشار خون. رژیم DASH، طبق NHLBI، سبزی، میوه، غلات کامل، لبنیات کم‌چرب، ماهی، مرغ، حبوبات و آجیل را بیشتر می‌گیرد و چربی اشباع، شیرینی و نوشیدنی شیرین را کم می‌کند. عدد سهم‌ها بسته به کالری روزانه فرق می‌کند.

کبد چرب. NIDDK می‌گوید کاهش ۳ تا ۵ درصد وزن چربی کبد را کم می‌کند و گاهی برای التهاب تا ۷ تا ۱۰ درصد لازم است. کاهش وزن باید تدریجی باشد؛ کاهش سریع و سوءتغذیه کبد را بدتر می‌کند.

ریفلاکس. محرک‌ها در هر کس فرق دارند و غذا نخوردن در چند ساعت پیش از خواب کمک می‌کند (در راهنمای صفحهٔ «مشکلات گوارشی»).

تحرک

• مقدار. سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته را برای بزرگسالان می‌گوید و تأکید می‌کند هر مقدار فعالیت از هیچ بهتر است. NIDDK دربارهٔ دیابت همین ۱۵۰ دقیقه (حدود ۳۰ دقیقه در اغلب روزها)، تمرین مقاومتی حدود دو بار در هفته، و تمرین تعادل و کششی دو یا سه بار در هفته را آورده است. NHS هم ۱۵۰ دقیقه را برای فشار خون، دیابت و کبد چرب گفته است.
• شروع. اگر مدت‌ها کم‌تحرک بوده‌اید، آهسته شروع کنید و پیش از برنامهٔ جدید از پزشک بپرسید. تمرین‌های تعادلی با آسیب عصبی یا مشکل بینایی ممکن است خطرناک باشند.
• دیابت و ورزش. NIDDK می‌گوید قند را قبل، حین و بعد از ورزش بسنجید (به‌ویژه با انسولین یا بعضی داروها)، کفش مناسب بپوشید و پاها را بعد از ورزش نگاه کنید. آب معمولاً کافی است و نوشیدنی ورزشی قند و کالری زیاد دارد.
• سالمندان. صفحهٔ WHO که برای این راهنما خوانده شد، عدد جداگانه‌ای برای بالای ۶۵ سال نداده است. برنامهٔ مناسب سن، مفصل‌ها و بیماری‌های شما را پزشک یا فیزیوتراپ مشخص می‌کند.

چه موقع ورزش را متوقف کنید؟

اگر هنگام فعالیت درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس غیرعادی، سرگیجه یا غش، یا نشانه‌های قند پایین پیدا کردید، فعالیت را متوقف کنید. اگر درد قفسه یا تنگی نفس شدید است، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

پیش از هر چیز

در ایران شمارهٔ اورژانس ۱۱۵ است. اگر یکی از نشانه‌های زیر را در خودتان یا کسی دیگر دیدید، فوراً تماس بگیرید. نوبت مطب را منتظر نمانید و خودتان رانندگی نکنید؛ منابع هم این را توصیه می‌کنند، چون آمبولانس می‌تواند در راه درمان را شروع کند. در حین تماس آرام بمانید، نشانی دقیق را بگویید و اگر ممکن است زمان شروع نشانه‌ها را یادداشت کنید.

اگر مطمئن نیستید که نشانه جدی است، از تماس نترسید. تشخیص بر عهدهٔ پرسنل اورژانس است، نه شما. این فهرست کامل نیست و جای معاینه نیست.

حملهٔ قلبی

نشانه‌های رایج:

• درد، فشار یا سنگینی مثل فشردن در مرکز یا سمت چپ قفسهٔ سینه، که چند دقیقه طول می‌کشد یا می‌رود و برمی‌گردد
• درد یا ناراحتی که به یک یا دو بازو، شانه، گردن، فک، پشت یا بالای شکم می‌رود
• تنگی نفس (گاهی پیش از درد قفسه)
• عرق سرد، سبکی سر یا حالت غش، تهوع یا استفراغ، حالتی شبیه سوءهاضمه
• رنگ‌پریدگی یا رنگ آبی یا خاکستری پوست

در زنان، سالمندان و بیماران دیابتی ممکن است نشانه‌ها شبیه این نباشد. طبق CDC زنان بیشتر ممکن است خستگی غیرعادی و بی‌دلیل، تهوع یا استفراغ را داشته باشند، گاهی بدون درد واضح قفسه. MedlinePlus می‌گوید این گروه‌ها ممکن است درد قفسه کم داشته باشند یا اصلاً نداشته باشند و به‌جای آن تنگی نفس، خستگی و ضعف را تجربه کنند؛ حتی «حملهٔ قلبی خاموش» بدون نشانه هم رخ می‌دهد. NIDDK می‌گوید بیماران دیابتی که آسیب عصبی ناشی از دیابت دارند ممکن است اصلاً درد قفسه را حس نکنند. پس خستگی ناگهانی شدید، تنگی نفس یا ضعف تازه، خصوصاً در دیابتی‌ها و زنان، ارزش تماس دارد. درد قفسهٔ پایدار را به سوزش معده نسبت ندهید.

اقدام: با ۱۱۵ تماس بگیرید. بنشینید، به چیزی تکیه دهید و آرام بمانید. اگر فرد بیهوش شد و نفس نمی‌کشید، تا رسیدن کمک ماساژ قلبی (CPR) را شروع کنید، اگر آموزش دیده‌اید. دارویی را بدون دستور پزشک یا اپراتور اورژانس شروع نکنید.

سکتهٔ مغزی

نشانه‌های ناگهانی، طبق NHS و CDC:

• صورت: یک طرف صورت افتاده یا لبخند کج است
• دست: ضعف یا بی‌حسی در یک بازو؛ نمی‌تواند هر دو را بالا نگه دارد
• گفتار: حرف زدن نامفهوم یا گیج، دشواری در پیدا کردن کلمه یا فهمیدن
• بینایی: تاری یا از دست رفتن دید در یک یا هر دو چشم
• تعادل: سرگیجه، افتادن، ناتوانی در راه رفتن
• سردرد شدید و ناگهانی، با یا بدون تهوع و استفراغ
• ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، گیجی و فراموشی ناگهانی

اقدام: فوراً ۱۱۵. زمان شروع را یادداشت کنید؛ طبق CDC زمان به انتخاب درمان کمک می‌کند. اگر نشانه‌ها بعد از چند دقیقه رفت هم تماس بگیرید. NHS می‌گوید حتی اگر نشانه‌ها محو شدند، فوراً کمک پزشکی بگیرید. خودتان بیمار را به بیمارستان نبرید.

قند خون بسیار پایین (هیپوگلیسمی شدید)

قند پایین در دیابت (مخصوصاً با انسولین یا بعضی قرص‌ها) رخ می‌دهد. نشانه‌ها: لرزش، عرق سرد، گرسنگی، تپش قلب، سرگیجه، گیجی، تاری دید، سردرد، حرف زدن نامفهوم. در منبع NIDDK آمده که برای بسیاری از بیماران قند زیر ۷۰ mg/dL پایین است، ولی حد هر نفر فرق می‌کند و باید از پزشک بپرسید. قند خیلی پایین می‌تواند به بیهوشی و تشنج برسد و خطرناک است.

• هوشیار و قادر به بلع: فوراً یک ماده قندی سریع‌الجذب (آبمیوه، نوشیدنی شیرین، قرص یا ژل گلوکز) بخورد. بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه (NHS) قند را دوباره بسنجد و تا برگشتن به محدودهٔ هدف تکرار کند. اگر وعدهٔ بعد دیر است، میان‌وعده بخورد.
• بیهوش، تشنج، یا نمی‌تواند ببلعد: به او غذا و نوشیدنی ندهید. او را به پهلو (وضعیت ریکاوری) بخوابانید و فوراً ۱۱۵. اگر برای او گلوکاگون تجویز شده و کسی آموزش دیده، همان را طبق آموزش استفاده کند. NHS می‌گوید اگر گلوکاگون نیست، یا ۱۰ دقیقه بعد بهتر نشد، یا الکل نوشیده، حتماً اورژانس. تا رسیدن کمک کنارش بمانید.

قند خون بسیار بالا و کتواسیدوز دیابتی

قند بالا گاهی به کتواسیدوز می‌رسد که اورژانس است. طبق NHS نشانه‌ها: تشنگی، ادرار زیاد، درد شکم، تهوع و استفراغ، اسهال، نفس عمیق‌تر از معمول، بوی میوه‌ای یا شبیه لاک‌پاک‌کن در نفس، خواب‌آلودگی یا گیجی و تاری دید. معمولاً طی حدود ۲۴ ساعت ایجاد می‌شود، ولی گاهی سریع‌تر.

اگر نشانه‌ها همراه قند بالاست، یا گیج و خواب‌آلودید، یا قبلاً دیابت تشخیص داده نشده، فوراً ۱۱۵. NHS می‌گوید اگر کتون خون بیش از ۳ میلی‌مول بر لیتر (یا ادرار بیش از 2+) بود هم باید اورژانس بروید. اگر کتون خیلی کم بالاست و حال‌تان بد است، فوراً با تیم درمان دیابت تماس بگیرید. خودتان رانندگی نکنید.

خون‌ریزی دستگاه گوارش

علامت‌ها:

• استفراغ خونی: خون قرمز روشن یا مواد شبیه تفاله قهوه
• مدفوع سیاه، قیراندود یا همراه خون

MedlinePlus می‌گوید خون‌ریزی گوارشی نشانهٔ بیماری‌هایی مثل زخم معده، بواسیر، التهاب مری یا روده است، نه خودش یک بیماری.

فوراً ۱۱۵ اگر خون استفراغ می‌کنید یا مدفوع سیاه و قیراندود دارید، به‌خصوص اگر بدحال، گیج، سرگیجه‌دار یا رنگ‌پریده و عرق‌کرده هستید، نفس سریع و سطحی دارید، یا درد شکم دارید (NHS). همین‌طور درد شدید شکم یا درد ناگهانی قفسهٔ سینه همراه این نشانه‌ها. اگر استفراغ خونی قطع شده و نشانهٔ دیگری ندارید، NHS می‌گوید باز هم باید فوری، همان روز، به پزشک مراجعه کنید. خودتان رانندگی نکنید.

تنگی نفس شدید

طبق NHS فوراً ۱۱۵ را بگیرید اگر:

• نفس‌نفس می‌زنید، خفه می‌شوید یا نمی‌توانید حرف بزنید
• قفسهٔ سینه سفت یا سنگین است، یا درد به بازو، پشت، گردن یا فک می‌رود
• لب‌ها یا پوست رنگ‌پریده، آبی یا خاکستری شده است
• ناگهان گیج شده‌اید

MedlinePlus هم می‌گوید تنگی نفس ناگهانی یا شدیدی که مانع نفس کشیدن و حرف زدن شود اورژانس است. علت‌ها می‌توانند ریه، قلب، کم‌خونی یا چیزهای دیگر باشند؛ تشخیص با خودتان نیست.

با پزشک (نه اورژانس) تماس بگیرید اگر تنگی نفس هنگام کارهای معمولی یا هنگام درازکشیدن بدتر شده، ورم مچ پا دارید، یا بیش از سه هفته سرفه دارید.

فشار خون بسیار بالا

طبق CDC فشار بالای ۱۸۰ و/یا ۱۲۰ همراه درد قفسه، تنگی نفس، بی‌حسی یا ضعف، تغییر بینایی یا اختلال گفتار اورژانس است و باید ۱۱۵ را بگیرید. بدون نشانه هم فوراً با پزشک تماس بگیرید.

اگر مطمئن نیستید

شمارهٔ اورژانس را بگیرید و توضیح دهید. برای سؤال غیرفوری، با مطب تماس بگیرید. در مطب دربارهٔ نشانه‌های هشدار مخصوص شما از پزشک بپرسید. فهرست دارو و بیماری‌های خود را همیشه دم دست داشته باشید تا در اورژانس به کار بیاید.