فشار خون بالا
فشار خون بالا معمولاً نشانه‌ای ندارد، ولی در بلندمدت به قلب، مغز و کلیه آسیب می‌زند. در این صفحه می‌خوانید چگونه اندازه‌گیری می‌شود، حدهای آن در منابع مختلف چیست و چه کارهایی کمک می‌کند.
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون نیرویی است که خون هنگام گردش به دیوارهٔ رگ‌ها وارد می‌کند. اگر این نیرو مداوم بیش از حد باشد، می‌گوییم فشار خون بالا یا پرفشاری. عدد فشار دو بخش دارد: عدد بالا (هنگام انقباض قلب) و عدد پایین (هنگام استراحت قلب بین ضربان‌ها).
فشار بالای درمان‌نشده بر رگ‌ها، قلب، مغز، کلیه و چشم فشار می‌آورد و خطر حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، نارسایی قلب، بیماری کلیه و زوال عقل را بالا می‌برد.
نشانه‌ها
معمولاً هیچ نشانه‌ای وجود ندارد. به همین دلیل بسیاری از افراد نمی‌دانند فشار بالا دارند. در موارد کم ممکن است سردرد، تاری دید یا درد قفسهٔ سینه دیده شود. راه مطمئن فقط اندازه‌گیری است. منبع NHS توصیه می‌کند افراد ۴۰ ساله و بالاتر، اگر بیش از ۵ سال است اندازه نگرفته‌اند، فشارشان را بسنجند.
حد فشار خون بالا
منابع در حد فشار خون بالا یکسان نیستند و همین را باید بدانید:
- NHS (بریتانیا): ۱۴۰/۹۰ یا بیشتر در مطب و ۱۳۵/۸۵ یا بیشتر در خانه، بالا حساب می‌شود.
- CDC (آمریکا): فشار بالا یعنی مداوم ۱۳۰/۸۰ یا بیشتر. مرحلهٔ ۱ از ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا ۸۰ تا ۸۹، و مرحلهٔ ۲ از ۱۴۰ یا ۹۰ به بالا.
هیچ‌کدام از این دو منبع حد جداگانه برای سن یا بارداری ندادند. پزشک هدف را برای هر بیمار، با توجه به سن، دیابت، بیماری کلیه، بارداری و شرایط دیگر تعیین می‌کند. پس عددی را که از اینترنت می‌خوانید هدف خودتان نکنید.
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص با اندازه‌گیری فشار است. چون عدد در طول روز تغییر می‌کند، طبق CDC پزشک ممکن است چند بار و در بیش از یک ویزیت اندازه بگیرد، یا پایش خانگی با دستگاه معتبر بخواهد. NHS هم از پایش چندروزهٔ خانگی یا دستگاه ۲۴ ساعته نام می‌برد. اندازه‌گیری خانگی در راهنمای «اندازه‌گیری قند و فشار در خانه» آمده است.
درمان و مدیریت
بر پایهٔ منابع:
- تغییر شیوهٔ زندگی: کمتر نمک، غذای سالم و متعادل، فعالیت بدنی منظم (CDC حدود ۳۰ دقیقه در روز و ۵ روز در هفته؛ NHS دست‌کم ۱۵۰ دقیقه در هفته)، رسیدن به وزن مناسب، ترک سیگار، کم کردن الکل و کافئین و مدیریت استرس. حتی کاهش کم فشار هم خطر را پایین می‌آورد.
- رژیم DASH: غذای پر از سبزی، میوه، غلات کامل و لبنیات کم‌چرب، و کم‌نمک و کم‌شیرینی. پیشنهاد NHLBI حداکثر ۲۳۰۰ میلی‌گرم سدیم در روز است و ۱۵۰۰ میلی‌گرم اثر بیشتری دارد. سازمان جهانی بهداشت هم کمتر از ۵ گرم نمک در روز را توصیه می‌کند.
- دارو: NHS می‌گوید اگر فشار خیلی بالا باشد، خطر حملهٔ قلبی یا سکته بالا باشد، یا با تغییر شیوهٔ زندگی پایین نیاید، پزشک دارو می‌دهد. نوع دارو به عدد فشار، سن و شرایط بستگی دارد و بعضی بیماران به بیش از یک دارو نیاز دارند. قرص فشار را خودتان قطع نکنید و کم و زیاد نکنید، حتی اگر عدد نرمال شده باشد.
پیگیری و مراقبت از خود
- طبق برنامهٔ پزشک فشار را اندازه بگیرید و عددها را یادداشت کنید.
- همهٔ داروها و مکمل‌ها را به پزشک بگویید.
- آزمایش‌هایی مثل کلیه، قند و چربی خون را سر وقت بدهید، چون فشار بالا با آن‌ها ارتباط دارد.
- اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، پزشک را باخبر کنید.
چه زمانی تماس بگیرید؟
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر درد یا فشار ناگهانی قفسهٔ سینه دارید که برطرف نمی‌شود، درد به بازو، گردن، فک، شکم یا پشت می‌رود، یا درد با عرق، تهوع، سبکی سر یا تنگی نفس همراه است. ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، کج شدن صورت، اختلال گفتار، تاری ناگهانی دید یا سردرد شدید ناگهانی هم اورژانس است. در منبع CDC آمده که فشار بالای ۱۸۰ و/یا ۱۲۰ همراه نشانه‌های اورژانسی (درد قفسه، تنگی نفس، بی‌حسی، ضعف، تغییر بینایی، اختلال گفتار) اورژانس است. خودتان رانندگی نکنید.
اگر فشارتان بالای ۱۸۰ و/یا ۱۲۰ است ولی هیچ نشانه‌ای ندارید، طبق CDC فوراً با پزشک تماس بگیرید.
با پزشک مشورت کنید اگر سردرد مکرر یا تاری دید دارید، فشارتان با درمان کنترل نمی‌شود، یا بعد از دارو سرگیجه و ضعف پیدا کرده‌اید.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
فشارم بالا است ولی هیچ نشانه‌ای ندارم. باز هم باید درمان شود؟
بله، بررسی لازم است. در منابع NHS و CDC آمده که فشار خون بالا معمولاً نشانه‌ای ندارد و فقط اندازه‌گیری آن را نشان می‌دهد. درمان یا نیاز به درمان را پزشک بر پایهٔ چند بار اندازه‌گیری و شرایط شما تعیین می‌کند.
حد فشار خون طبیعی چقدر است؟
منابع یک حد نمی‌دهند. NHS مقدار ۱۴۰ روی ۹۰ یا بیشتر در مطب (و ۱۳۵ روی ۸۵ در خانه) را بالا می‌داند؛ CDC بر پایهٔ راهنمای آمریکایی از ۱۳۰ روی ۸۰ به بالا را فشار بالا می‌شمارد. هدف مناسب برای شما را، با توجه به سن، دیابت، بیماری کلیه و بارداری، پزشک تعیین می‌کند.
اگر فشارم نرمال شد، دارو را می‌توانم کنار بگذارم؟
نه بدون پزشک. فشار نرمال ممکن است نتیجهٔ همان درمان باشد. هر تغییر دارو را باید پزشک بر پایهٔ اندازه‌گیری‌های شما بگوید.
فشار خونم در مطب بالاتر از خانه است. چرا؟
فشار در طول روز تغییر می‌کند. به همین دلیل پزشک ممکن است چند اندازه‌گیری یا پایش خانگی یا ۲۴ ساعته بخواهد. عددهای خانه را بنویسید و همراه خود بیاورید.
نمک چقدر باید کم شود؟
سازمان جهانی بهداشت برای بزرگسالان کمتر از ۵ گرم نمک در روز را توصیه کرده است. در منبع NHLBI هدف سدیم ۲۳۰۰ میلی‌گرم در روز آمده و ۱۵۰۰ میلی‌گرم فشار را باز هم بیشتر پایین می‌آورد. اگر بیماری کلیه، قلب یا مشکل دیگری دارید، با پزشک صحبت کنید.