کبد چرب

کبد چرب چیست؟

کبد چرب یعنی چربی در کبد جمع شده است. وقتی علتش مصرف زیاد الکل نباشد، به آن کبد چرب غیرالکلی یا (با نام تازه) MASLD می‌گویند. اگر الکل علت باشد، نامش بیماری کبدی مرتبط با الکل است و درمانش جدا است. به همین دلیل پزشک درباره مصرف الکل هم می‌پرسد؛ صادقانه جواب بدهید.

بر پایهٔ منبع NHS، بیماری چهار مرحله دارد:

1. کبد چرب ساده. فقط چربی هست و آسیبی نیست. بیشتر مبتلایان در همین مرحله می‌مانند.
2. MASH. چربی باعث التهاب شده، ولی کبد هنوز آسیب جدی ندیده است.
3. فیبروز. جای‌زخم در کبد ایجاد شده، ولی کبد معمولاً هنوز خوب کار می‌کند.
4. سیروز. آسیب شدید که کار کبد را مختل می‌کند.

از مرحلهٔ دوم به بعد پیگیری تخصصی لازم است. خبر خوب این است که بیشتر مبتلایان به مراحل بعدی نمی‌رسند، ولی کسی نمی‌تواند از قبل بگوید شما از کدام دسته‌اید؛ برای همین بررسی لازم است.

نشانه‌ها

اغلب نشانه‌ای وجود ندارد و بیماری هنگام آزمایش یا سونوگرافی برای مشکلی دیگر پیدا می‌شود. بعضی بیماران خستگی، احساس کسالت عمومی یا ناراحتی زیر دنده‌های سمت راست دارند. این نشانه‌ها اختصاصی نیستند.

چه کسانی بیشتر در معرض‌اند؟

در منبع NIDDK آمده که اضافه‌وزن و چاقی، به‌ویژه همراه دیابت نوع ۲، خطر را بالا می‌برند. فشار خون بالا و چربی خون غیرطبیعی هم با آن همراه‌اند. با بالا رفتن سن خطر بیشتر می‌شود، ولی هر سنی را درگیر می‌کند.

چگونه بررسی می‌شود؟

• شرح حال و معاینه. سؤال دربارهٔ الکل، داروها، وزن، دور کمر و بیماری‌های دیگر.
• آزمایش خون. آنزیم‌های کبدی (ALT و AST) از آزمایش‌های رایج‌اند. در منبع MedlinePlus آمده که غیرطبیعی بودن این آزمایش‌ها همیشه به معنی مشکل کبد نیست و پزشک علائم و سابقه و داروها را هم می‌سنجد. از نتایج معمول آزمایش گاهی امتیازهایی مثل FIB-4 حساب می‌شود که کمک می‌کند جای‌زخم پیشرفته را رد یا شناسایی کنند.
• تصویربرداری. سونوگرافی چربی را نشان می‌دهد، ولی التهاب و فیبروز را نه. گاهی الاستوگرافی (سنجش سفتی کبد) درخواست می‌شود.
• نمونه‌برداری از کبد. طبق NIDDK تنها آزمایشی است که MASH را قطعی می‌کند، ولی برای همه توصیه نمی‌شود.

چه چیزی کمک می‌کند؟

درمان اصلی تغییر شیوهٔ زندگی است:

• وزن. طبق منبع NIDDK، کاهش دست‌کم ۳ تا ۵ درصد وزن چربی کبد را کم می‌کند و برای کم شدن التهاب و فیبروز ممکن است تا ۷ تا ۱۰ درصد لازم باشد. کاهش باید تدریجی باشد؛ طبق همان منبع، کاهش سریع وزن و سوءتغذیه بیماری کبد را بدتر می‌کند.
• تحرک. منبع NHS دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته را آورده و منبع NIDDK می‌گوید فعالیت بدنی حتی بدون کاهش وزن هم مفید است.
• غذا. غذای متعادل با اندازهٔ معقول. رژیم‌های سخت را بدون نظر پزشک شروع نکنید.
• الکل و سیگار. پزشک دربارهٔ مقدار مناسب الکل برای شما توصیه می‌کند. سیگار را کنار بگذارید.
• بیماری‌های همراه. دیابت، فشار خون و چربی خون را طبق برنامهٔ پزشک کنترل کنید. طبق NHS این تغییرات خطر بیماری قلبی، بیماری مزمن کلیه، فشار خون و دیابت نوع ۲ را هم کم می‌کند.
• دارو و مکمل. در منبع NIDDK آمده که بعضی داروهای گیاهی به کبد آسیب می‌زنند. مکمل و داروی گیاهی را قبل از مصرف به پزشک بگویید.

پیگیری

NHS می‌گوید مبتلایان دست‌کم سالی یک بار معاینه و هر دو تا سه سال آزمایش‌های پیگیری داشته باشند. این فاصله‌ها کلی‌اند؛ اگر کبد شما آسیب دیده باشد، پزشک زودتر یا بیشتر پیگیری می‌کند.

چه زمانی تماس بگیرید؟

اگر خستگی، بی‌اشتهایی، کاهش وزن بی‌دلیل یا درد زیر دنده‌های راست دارید، یا آزمایش کبدتان غیرطبیعی شده، نوبت بگیرید.

فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر خون استفراغ کردید یا مدفوعتان سیاه و قیراندود است. NHS خون‌ریزی داخلی و نارسایی کبد را از عوارض مرحلهٔ سیروز می‌شمارد.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.