مشکلات گوارشی (سوزش معده، نفخ و یبوست)
سوزش سر دل، ریفلاکس، نفخ و یبوست از شکایت‌های رایج‌اند. بیشتر آن‌ها با تغییر عادت‌ها بهتر می‌شوند، ولی بعضی نشانه‌ها باید زود بررسی شوند. در این صفحه تفاوت‌ها و نشانه‌های هشدار را می‌خوانید.
همه‌چیز از معده نیست، ولی همه‌چیز را باید جدی گرفت
مشکل‌های گوارشی بسیار شایع‌اند و بیشتر آن‌ها خطرناک نیستند. با این حال چند نشانه هست که باید زود بررسی شود. این صفحه شکایت‌های رایج را توضیح می‌دهد و نشانه‌های هشدار را جدا می‌گوید.
سوزش سر دل و ریفلاکس
ریفلاکس یعنی برگشت محتویات معده به مری. این اتفاق در همه گاهی می‌افتد. اگر مکرر و آزاردهنده شود و گاهی عارضه بدهد، به آن GERD می‌گوییم. نشانه‌ها طبق NIDDK:
- سوزش سر دل: احساس سوزش و درد پشت استخوان جناغ
- برگشت غذا یا مایع به گلو یا دهان
- گاهی تهوع، سرفهٔ مداوم، گرفتگی صدا، یا درد هنگام بلع. بعضی افراد سوزش ندارند ولی نشانه‌های دیگر دارند.
اضافه‌وزن، بارداری، سیگار (و دود دست دوم) و بعضی داروها خطر را بالا می‌برند. اگر درمان نشود، ممکن است مری ملتهب یا تنگ شود یا تغییر پوشش مری (مری بارت) رخ دهد.
چه کمک می‌کند؟ بر پایهٔ منابع NIDDK و NHS: کم کردن وزن اضافه، پرهیز از محرک‌هایی که برای خودتان مشکل می‌سازند، و غذا نخوردن در چند ساعت پیش از خواب (NIDDK دست‌کم سه ساعت و NHS سه تا چهار ساعت گفته‌اند). NHS بالا آوردن سر و شانه‌ها در بستر و ترک سیگار را هم آورده است. داروساز می‌تواند داروی بدون نسخه پیشنهاد کند؛ اگر دارو و تغییر عادت جواب نداد، پزشک را ببینید.
سوءهاضمه و زخم معده
سوءهاضمه معمولاً بعد از غذا می‌آید: سوزش، احساس پری و نفخ، تهوع، آروغ. طبق NHS اگر مکرر است، درد شدید دارد، وزن بی‌دلیل کم کرده‌اید، بلع سخت است، استفراغ ادامه دارد، کم‌خونی فقر آهن دارید یا خون در استفراغ یا مدفوع هست، پزشک را ببینید.
زخم معده با درد سوزش‌دار بالای شکم (اغلب شب‌ها بدتر)، سوءهاضمه و تهوع همراه است. NHS علت‌ها را عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری، مصرف منظم مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن، سیگار و بالا رفتن سن می‌داند. تشخیص و درمان با پزشک است.
نفخ و یبوست
یبوست طبق NHS علت‌های شایع دارد: فیبر کم، مایع کم، کم‌تحرکی، به تأخیر انداختن دفع، تغییر رژیم، استرس و عارضهٔ بعضی داروها. بالای ۶۵ سال شایع‌تر است. کمک می‌کند:
- بیشتر فیبر بخورید، ولی تدریجی
- آب و مایعات کافی بنوشید و الکل را کم کنید
- تحرک بیشتر، مثلاً پیاده‌روی روزانه
- وقت منظم برای توالت، و عجله نکردن. با گذاشتن پا روی چهارپایهٔ کوتاه پاها بالاتر می‌روند و حالت نشستن راحت‌تر می‌شود.
اگر جواب نداد، داروساز می‌تواند ملین پیشنهاد کند؛ طبق NHS بیشتر ملین‌ها فقط برای مدت کوتاه مناسب‌اند. به پزشک مراجعه کنید اگر یبوست بهتر نمی‌شود یا برمی‌گردد، نفخ مکرر دارید، خون در مدفوع هست، بی‌دلیل وزن کم کرده‌اید، همیشه خسته‌اید، عادت دفعتان ناگهان عوض شده یا دل‌درد دارید. NHS تأکید می‌کند: پیش از قطع هر داروی تجویزشده با پزشک صحبت کنید.
سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS). طبق NHS با گرفتگی شکم، نفخ و اسهال یا یبوست همراه است. تشخیص با پزشک است؛ چون نشانه‌هایش با بیماری‌های دیگر هم‌پوشانی دارد، خودتان تشخیص ندهید.
نشانه‌های هشدار
این‌ها را منتظر نمانید و زود (یا فوراً) بررسی کنید:
- دشواری یا درد هنگام بلع
- کاهش وزن بدون دلیل
- استفراغ مکرر
- خون در استفراغ (قرمز روشن یا شبیه تفاله قهوه)
- مدفوع سیاه و قیراندود یا همراه خون
- کم‌خونی یا خستگی مداوم همراه این نشانه‌ها
طبق MedlinePlus خون‌ریزی گوارشی خودش بیماری نیست بلکه نشانهٔ بیماری دیگری مثل زخم یا بواسیر است و باید علتش پیدا شود.
چه زمانی تماس بگیرید؟
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر خون یا چیزی شبیه تفاله قهوه استفراغ می‌کنید، مدفوع سیاه یا خونی دارید، یا همراه این‌ها گیج، بی‌حال، سرگیجه‌دار یا رنگ‌پریده و عرق‌کرده هستید، تنفس سریع و سطحی دارید یا دل‌درد شدید دارید. درد ناگهانی قفسهٔ سینه و دل‌درد شدید هم اورژانس‌اند. خودتان رانندگی نکنید.
نوبت بگیرید اگر نشانه‌ها ادامه دارد، برمی‌گردد یا با دارو و تغییر عادت بهتر نمی‌شود.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
سوزش سر دل همیشه ریفلاکس است؟
نه. سوزش و فشار قفسهٔ سینه ممکن است از قلب هم باشد. اگر درد با تنگی نفس، عرق سرد، تهوع یا درد تیرکشنده به بازو، گردن و فک همراه است، فکر کنید به حملهٔ قلبی و با ۱۱۵ تماس بگیرید. تفاوت را خودتان تشخیص ندهید.
چه غذاهایی را باید حذف کنم؟
در منبع NIDDK آمده که محرک‌ها در افراد فرق می‌کنند. غذاهای پرچرب، تند، شکلات، قهوه، الکل و غذاهای اسیدی مثل مرکبات و گوجه‌فرنگی جزو رایج‌هایند. به‌جای حذف همه چیز، ببینید کدام برای خودتان مشکل می‌سازد و با پزشک یا کارشناس تغذیه صحبت کنید.
قرص معده را می‌توانم مدت طولانی بخورم؟
این را باید پزشک یا داروساز بگوید. منبع NHS می‌گوید داروساز می‌تواند برای سوءهاضمه داروی بدون نسخه پیشنهاد کند، ولی نشانه‌هایی مثل سوءهاضمهٔ مکرر باید پیش پزشک بروند. خودتان بدون مشورت مدت و مقدار دارو را زیاد نکنید.
مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن به معده آسیب می‌زنند؟
طبق منبع NHS ایبوپروفن و آسپرین می‌توانند سوءهاضمه را بدتر کنند و مصرف منظم مسکن‌های ضدالتهاب یکی از علت‌های زخم معده است. اگر به‌دلیل بیماری دیگری این داروها را مصرف می‌کنید، خودتان قطع نکنید؛ با پزشک مشورت کنید.
یبوست مزمن را چطور باید درمان کرد؟
اول عادت‌ها: فیبر بیشتر، مایعات کافی، تحرک و وقت منظم برای توالت. اگر کمک نکرد، پزشک علت را بررسی می‌کند؛ بعضی داروها هم یبوست می‌آورند و بدون مشورت با پزشک نباید قطع شوند.