جواب آزمایش خون را چطور بخوانیم؟

جواب آزمایش را که می‌گیرید، چشم اول می‌رود به عددهایی که کنارشان علامت یا رنگ گذاشته‌اند. بیشتر آدم‌ها همان‌جا نگران می‌شوند. این مقاله می‌گوید چطور بدون ترس و بدون تشخیص‌دادن برای خودتان به برگه نگاه کنید.

محدودهٔ مرجع یعنی چه؟

کنار هر عدد، یک «محدودهٔ مرجع» یا «محدودهٔ طبیعی» نوشته شده است. طبق MedlinePlus این محدوده از نتیجهٔ آزمایش گروه بزرگی از افراد سالم به دست آمده. دو نکته:

1. هر آزمایشگاه ممکن است محدودهٔ خودش را داشته باشد. عدد را با محدودهٔ چاپ‌شده در همان برگه مقایسه کنید، نه با برگهٔ آزمایشگاه دیگر. برای دیدن روند، بهتر است آزمایش‌ها در یک آزمایشگاه انجام شود.
2. واحدها را نگاه کنید. مثلاً mg/dL با mmol/L فرق دارد و مقایسهٔ آن‌ها بی‌معنی است.

عدد بیرون از محدوده، همیشه بیماری نیست

MedlinePlus می‌گوید برای افراد سالم هم گاهی نتیجه‌ای بیرون از محدوده پیش می‌آید. چیزهایی که نتیجه را تغییر می‌دهند: غذا و نوشیدنی، داروها و مکمل‌ها، ورزش سنگین پیش از آزمایش، دوران قاعدگی، و رعایت نکردن دستور آمادگی مثل ناشتایی. از طرف دیگر، نتیجهٔ «طبیعی» هم همیشه به معنی سلامت کامل نیست و گاهی با وجود نشانه‌ها باید بررسی ادامه پیدا کند.

برای همین پزشک عدد را با نشانه‌ها، معاینه و سابقهٔ شما می‌خواند، نه به‌تنهایی.

چند آزمایش رایج

قند و HbA1c. حدهای CDC: HbA1c کمتر از ۵٫۷٪ طبیعی، ۵٫۷ تا ۶٫۴٪ پیش‌دیابت و ۶٫۵٪ یا بیشتر در محدودهٔ دیابت. قند ناشتا ۹۹ mg/dL یا کمتر طبیعی، ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیش‌دیابت، ۱۲۶ یا بیشتر محدودهٔ دیابت. HbA1c میانگین قند دو تا سه ماه اخیر است. یک عدد قند ناشتا بالا به‌تنهایی تشخیص نیست؛ طبق CDC پزشک ممکن است آزمایش را برای اطمینان تکرار کند.

چربی خون. MedlinePlus برای بزرگسالان کلسترول کل کمتر از ۲۰۰ و LDL (چربی «بد») کمتر از ۱۰۰ mg/dL را سالم می‌داند و HDL (چربی «خوب») ۶۰ یا بیشتر را بهترین و زیر ۴۰ در مردان و زیر ۵۰ در زنان را پایین می‌شمارد. در همان منبع آمده که حد مناسب به سن، سابقهٔ خانوادگی، شیوهٔ زندگی و عوامل خطر دیگر بستگی دارد. هدف مناسب خودتان را از پزشک بپرسید. آزمایش چربی ممکن است ۹ تا ۱۲ ساعت ناشتایی بخواهد (MedlinePlus).

آنزیم‌های کبد. ALT و AST و ALP آنزیم‌هایی‌اند که بیشتر در کبد ساخته می‌شوند. MedlinePlus می‌گوید غیرطبیعی بودن آن‌ها همیشه به معنی مشکل کبد نیست؛ دارو، التهاب، مشکل صفراوی یا علت‌های دیگر هم می‌توانند باعث شوند و پزشک با نشانه‌ها و سابقه علت را می‌جوید.

شمارش سلول‌های خون (CBC). گلبول قرمز و هموگلوبین (حمل اکسیژن)، گلبول سفید (دفاع) و پلاکت (انعقاد). MedlinePlus می‌گوید تغییر قرمزها می‌تواند به کم‌آبی، کم‌خونی یا کمبود آهن مربوط باشد و تغییر سفیدها به عفونت یا علت‌های دیگر؛ و بالا یا پایین بودن یک عدد لزوماً بیماری نیست.

TSH. نشان می‌دهد غدهٔ مغزی چقدر تیروئید را تحریک می‌کند. بالا بودن آن معمولاً با کم‌کاری و پایین بودنش با پرکاری همراه است. بیماری‌های شدید، سن بالای ۸۰ و سه ماههٔ اول بارداری ممکن است نتیجه را تغییر دهند (MedlinePlus). پس مقایسهٔ عدد خودتان با دیگران یا حد کلی اینترنتی کمک نمی‌کند.

با جواب آزمایش چه کنیم؟

• جواب را برای پزشک ببرید. MedlinePlus تأکید می‌کند که با پزشک صحبت کنید تا معنی نتیجه برای خودتان را بدانید، حتی اگر طبیعی است.
• دارو را براساس جواب خودتان تغییر ندهید. اگر قند، فشار یا تیروئیدتان «نرمال» شد، به این معنی نیست که دارو را قطع کنید. اگر بالا بود هم خودتان دارو اضافه نکنید.
• همهٔ داروها و مکمل‌ها را به پزشک بگویید. می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.
• اگر نشانهٔ جدی دارید، منتظر نتیجه یا نوبت نمانید و راهنمای «کی فوری تماس بگیرم» را ببینید.

پرسش‌هایی که می‌توانید مطرح کنید

• کدام عدد برای من مهم‌تر است و چرا؟
• این عدد با آزمایش قبلی من چه فرقی دارد؟
• لازم است تکرار شود؟ کی؟
• آیا چیزی در غذا، داروها یا مکمل‌های من می‌تواند روی این عدد اثر گذاشته باشد؟
• هدف من برای این آزمایش چیست؟

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.