چرا همیشه خسته‌ام؟
خستگی یکی از شایع‌ترین دلیل‌های مراجعه به پزشک داخلی است. علتش گاهی ساده است و گاهی نشانهٔ بیماری. این مقاله می‌گوید چه چیزهایی ممکن است پشتش باشد و چه موقع باید آزمایش داد.
خستگی را همه می‌شناسیم. یک هفتهٔ شلوغ یا چند شب بدخوابی کافی است تا حال آدم خراب شود. اما وقتی چند هفته می‌گذرد و استراحت هم کمک نمی‌کند، وقت آن است که دنبال علت بگردیم. خستگی خودش بیماری نیست؛ نشانه است، و دلیل‌های زیادی دارد.
دلیل‌های رایج و معمولی
منبع NHS چند دلیل شایع را می‌شمارد: خواب کم یا بد، شیوهٔ زندگی ناسالم (غذا و کم‌تحرکی)، استرس و افسردگی، تغییرات هورمونی مثل بارداری یا یائسگی، بعضی بیماری‌های عفونی و بعضی داروها که خواب‌آلودگی می‌آورند. این‌ها را اول بررسی می‌کنند، چون شایع‌ترند.
چه بیماری‌هایی پشت خستگی هستند؟
بیماری‌های داخلی که خستگی از نشانه‌های اصلی‌شان است:
- دیابت. در منبع NHS خستگی زیاد در کنار تشنگی، ادرار زیاد و کاهش وزن بی‌دلیل آمده است. بسیاری از بیماران نشانهٔ روشنی ندارند.
- کم‌کاری تیروئید. خستگی غیرعادی، سرمازدگی، افزایش وزن، یبوست و حال بد. NIDDK می‌گوید این نشانه‌ها شایع‌اند و الزاماً به معنی مشکل تیروئید نیستند.
- کم‌خونی. MedlinePlus می‌گوید شمارش سلول‌های خون ممکن است کم‌خونی یا کمبود آهن را نشان دهد.
- بیماری قلبی. MedlinePlus می‌گوید زنان، سالمندان و بیماران دیابتی ممکن است در حملهٔ قلبی به‌جای درد قفسه، خستگی، ضعف و تنگی نفس داشته باشند. خستگی ناگهانی و شدید با تنگی نفس یا فشار قفسه را جدی بگیرید.
- کبد چرب. گاهی با خستگی و احساس کسالت همراه است، ولی اغلب بی‌نشانه است.
این فهرست ناقص است. علت‌های دیگری مثل مشکلات خواب و افسردگی هم هستند. به همین دلیل خودتان تشخیص ندهید.
کی پیش پزشک بروید؟
طبق NHS در این وضعیت‌ها به پزشک مراجعه کنید:
- چند هفته است خسته‌اید و دلیلش را نمی‌دانید
- خستگی زندگی روزمره‌تان را مختل کرده
- خستگی با نشانه‌های دیگری مثل کاهش وزن یا تغییر خلق همراه است
- به شما گفته‌اند هنگام خواب خرناس یا صدای خفگی دارید
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر خستگی ناگهانی با درد یا فشار قفسهٔ سینه، تنگی نفس شدید، عرق سرد، ضعف یک سمت بدن یا گیجی همراه است.
در ویزیت چه می‌شود؟
پزشک دربارهٔ خواب، تغذیه، استرس، داروها و نشانه‌های دیگر می‌پرسد. معاینه می‌کند و بر پایهٔ نتیجه ممکن است آزمایش‌هایی مثل قند خون، شمارش سلول‌های خون یا تیروئید بخواهد. اغلب بار اول علت پیدا نمی‌شود و پیگیری لازم است. این طبیعی است و به معنی نادیده گرفته شدن نیست.
آنچه کمک می‌کند: مدت خستگی، ساعت خواب و بیداری، تغییر وزن و داروهایی را که مصرف می‌کنید یادداشت کنید و همراه جواب آزمایش‌های قبلی بیاورید.
تا ویزیت چه کارهایی کمک می‌کند؟
NHS توصیه می‌کند: غذای سالم و ورزش منظم، ساعت خواب و بیداری ثابت (حدود ۶ تا ۹ ساعت خواب)، آرام شدن چند ساعت قبل از خواب، اتاق خواب آرام و تاریک، و پرهیز از سیگار، الکل زیاد، کافئین و غذای سنگین نزدیک خواب. استفاده از گوشی و صفحه را یک ساعت پیش از خواب کم کنید.
خودتان مکمل یا قرص آهن و ویتامین شروع نکنید؛ پیش از آن، علت باید معلوم شود.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.